Bình yên Ka Đơn

Tạp bút xuân Ka Đơn

Nồi bánh cho người nghèo

"Năm ngoái mình gói được 600 cái bánh chưng, năm nay có lẽ hơn, khoảng 700 cái", ông Ha Sơn ngừng tay chẻ lạt cho tôi hay. Năm nay ở Ka Đơn, cộng đồng người góp gạo người góp thịt, đã cùng nhau gói khoảng 700 cái bánh chưng cho những người nghèo với tên gọi "hơi ấm", hay "tết cho người nghèo". Sáng nay, từ sáng sớm, các xe chở gạo, thịt, tre, nồi nấu bánh đã tập trung lên nhà thờ Ka Đơn để chuẩn bị gói bánh.

Không khí nóng lên từ từ khi các bà, các mẹ người churu, k'ho cũng lên gian chính căn nhà dạy giáo lý được trưng dụng làm nơi tập trung gói bánh. Một cảnh tượng hoành tráng đang diễn ra, cả một nhà ngập lá chuối xanh, và ngồi xen kẽ là các mẹ dân tộc, vài em học sinh, đàn ông, phụ nữ, cười nói rôm rả, tay thoăn thoắt. Mặc dù tôi biết giờ đã là 26 tết, việc nhà còn bừa bộn lắm.

Để gói một cái bánh chưng, ban đầu là những chiếc lá chuối hoặc lá dong được xếp cẩn thận chéo nhau, gọi là làm lá. Những xấp lá xong thì vuông vức khi bỏ vào khuôn vuông thì vừa khít. Trải một lớp gạo nếp đã ngâm khoảng 2 đến 3h trước. Sau đó là một lớp nhân là đậu xanh đã nấu chín mềm, trộn với tiêu và muối. Một miếng thịt heo vừa nạc vừa mỡ đã ướp muối hạt tiêu vào. Sau đó thêm một lớp gạo nữa và đóng gói. Nói thì nói như thế, nhưng mỗi công đoạn đều làm hết sức tỉ mỉ. Nhất là đoạn đóng gói. Nếu gói lỏng quá, thì sau khi luộc, cái bánh sẽ méo mó, trông hết sức mất thẩm mĩ và nó sẽ bị nhão. Bà Đam, người có thâm niên hơn 40 gói bánh chưng với khả năng gói bánh không cần khuôn mà không thua bất kì cái bánh nào được gói bằng khuôn vui vẻ tiết lộ bí quyết gói bánh của mình "ngâm gạo khoảng 2 tiếng thôi, ngâm lâu quá không ngon. Khi nấu thì phải có bí quyết, coi chừng khê, sống. Hơn nữa, một chút cà cuống trộn vào đậu xanh sẽ tăng hương vị cái bánh".

Tại nhà thờ Ka Đơn, không khí vẫn đang hết sức sôi nổi. Bên trong nhà là tốp gói bánh, bên ngoài các ông đang ngồi chẻ lạt, tốp khác đang chẻ củi bằng những cái rìu có sừng của người k'ho trông thật hoành tráng. Tôi đếm cả thảy có 8 cái bếp đang được đào để đêm nay luộc. Vậy là có 8 nồi bánh chưng sẽ sục sôi đêm nay để có 700 cái bánh chưng cho những người nghèo được ăn tết. Tôi thấy có một cái nồi đang được nấu ở cái lò đầu tiên. Tôi tò mò "Dạ, cái nồi này là nấu thử ạ". Anh Linh, ngừng cái xà-beng đang đào lò, cười "nồi nước sôi để nấu mì gói trưa nay cho mọi người.".

Đêm nay, mọi người sẽ cắt nhau canh nồi bánh chưng, chắc chắn sẽ là những giây phút hết sức ấm cúng và mọi người, làng xóm láng giềng, sẽ có cơ hội bên nhau, chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn suốt năm qua.

Canh bánh chưng

7h tối, bầu trời chỉ có những ánh lấp lánh của vài vì sao lẻ loi. Dưới này, 8 nồi bánh chưng đang sôi sùng sục. Hai đứa trẻ ngồi nắm tay nhau bên nồi bánh chưng trông thật dễ thương. Được một lát thì thêm vài bạn nữa đến, ôm cây đàn ghi-ta, các bản nhạc đạo, nhạc đời, nhạc trẻ được hát đồng ca với tiếng vỗ tay nhịp và nét mặt hân hoan của mọi người. Xen kẽ với các bài hát là các câu chuyện rời rạc của thế hệ trước về một Ka Đơn cũ, nghèo và lạc hậu. Tất cả những điều đó đã tạo nên nét rất riêng với niềm hạnh phúc giữa tình cảm xóm giềng với nhau.

Những chiếc áo “Cũ người mới ta”

Tôi nhận được tin nhắn của một người bạn gửi 6 thùng quần áo cũ gom được từ TP HCM gửi lên Đà Lạt cho tôi đem về Ka Đơn. 29 tết 2 cha con chạy hơn 50km lên Đà Lạt. Nhìn đống thùng quần áo, hai cha con nhìn nhau, chưa biết có thể chở về hết không. Cột các thùng vào nhau, chạy như thồ hàng. Vừa qua đầu đèo Pren, cha tôi bị quẹt xe với chiếc xe chạy trước, thật may, không có thiệt hại nào xảy ra. Lại 50km trôi qua với hai cái bánh xe đã mòn vẹt. Con đường đá làm xiên vẹo chiếc xe, nhưng những mệt mỏi đã tan biến khi tôi quyết định đem hết những thùng này lên góp chung với nhà thờ để làm quà tết cho hơn 250 hộ nghèo sẽ được phát quà vào ngày hôm sau.

Những phần quà “hơi ấm”

30 tết, ngày cuối năm, sáng sớm, những hộ có thông báo nhận quà tết, đã xếp hàng ở ngay nơi gói bánh chưng cách đó hai hôm. Một phần quà gồm một cặp bánh chưng, một kg đường cát, nửa gùi gạo, ít bánh mứt và một hai bộ quần áo, cả cũ cả mới. Không nhiều, nhưng nó đượm hơi ấm tình làng nghĩa xóm với nhau.

Một năm có 365 ngày với chuyện cày cuốc cơm áo gạo tiền đã làm mất đi không ít tình cảm láng giềng. Và rồi như những vòng xoay định trước, một năm nữa lại đi, lại đến và với từng chút hơi ấm truyền nhau, cái tình người, cái tình hàng xóm, lại được thắp lên, như là lời động viên nhau đi tiếp những gian khó đang đứng đợi phía trước. Và nó sẽ không là gì cả, khi mà niềm tin vào cuộc sống, vào tình cảm con người được chia nhau, nhân đôi và truyền đến mọi người.

Giáng sinh Ka Đơn

Tôi trở về Ka Đơn ngay trong ngày giáng sinh, cũng con đường đó, cũng khung cảnh đó mà sao cảm giác thật lạ, dù sao cũng là về nhà mà. Con đường đá lởm chởm chào đón tôi cùng những bông dã quỳ cuối mùa và những ổ gà đầy bùn. Đi ven theo con sông, tôi thấy có điều gì đó là lạ, và nguyên một mảng đất ven sông bị xói lở đã trả lời cho tôi. Cây cầu nối Ka Đơn và thị trấn bị nước cuốn cong queo cả.

Hít một hơi dài, tôi mở to mắt phóng ga ào sang bên kia, ngay giữa cầu, chỗ bị vặn cong đã nghiêng xuống. Thật kinh khủng, cách đây hai năm cây cầu này đã bị cuốn trôi một lần rồi. Ka Đơn mưa suốt cả tuần nay rồi, và đỉnh điểm của việc nước dâng lên là đã có 5 người chết đuối. Tiếng là miền núi nhưng năm nào cũng vậy, ít nhất vài người bị tế cho hà bá, không té sông cũng té giếng, tệ nhất là vấp té úp mặt vào vũng nước. Những khu vườn trồng rau xung quanh hai bên bờ sông đều hư hại cả

Không khí đón giáng sinh ở Ka Đơn năm nay cũng giống mọi năm khác, mọi thứ vẫn bình thường như mọi ngày. Thậm chí năm nay nhà thờ còn làm một hang đá đơn giản và giản đơn chưa từng có, tôi tin nó là hang đá độc đáo nhất Việt Nam

Bên trái là sách thánh, ở giữa là cây nêu của người Chu ru với 2 cái ché rượu và 1 cái chày giã gạo ở bên phải. Trông lạ nhưng rất ấn tượng.

Buổi chiều, bọn trẻ con vẫn đến trường như thường lệ

Những đứa trẻ ở trường ra, đứa thì về phụ gia đình làm hang đá

đứa thì tranh thủ đến thư viện học đàn

Không khí Ka Đơn vẫn vậy, vắng

Và buồn

Mặc dù mọi người đang cố gắng mọi thứ vui nhất, như chuẩn bị nhanh vài món hàng quà đêm cho mọi người tan lễ

Và nhà thờ đã đông hơn

Bên nhà thờ, vì sao sáng đang lấp lánh như chúc phúc cho mọi người ở xứ này, sẽ chào đón chúa giáng sinh để cứu thế và đem lại những điều tốt nhất cho năm sau.

Đêm nay noel không mưa nhưng rất lạnh, chúa đã giáng sinh trong khó nghèo và con chiên của ngài 2000 năm sau cũng vậy, trong thánh đường đã vang lên bài ca thiên chúa. Ở bên ngoài, phía xa đang vẳng lại câu hát “cao cung lên”…

Ka đơn vẫn lạnh và buồn, như cái vẻ của nó….

Khát vọng Ka Đơn

Lớp học phía sau nhà dành cho những đứa bé người dân tộc

TTO - Người phụ nữ bán bún riêu dõng dạc: “Tôi muốn 10 đứa trẻ ở đây thì phải có 6 em biết sử dụng máy tính”. Chồng bà, ông thợ hớt tóc thì ngồi cân nhắc giáo trình tin học nào phù hợp với các thầy cô giáo trong vùng. Còn cậu con trai cả cứ mỗi cuối tuần lại mở lớp tập huấn cho hai ông bà...

Họ chung sức thổi bùng lên khát vọng của vùng đất thuộc diện đặc biệt khó khăn của cả nước: xã Ka Đơn, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng.

Lớp học phía sau nhà

Vừa xem xong trang web http://www.huyphong.com, vội gọi điện hỏi thăm về ý tưởng được trình bày trong đó, tác giả giọng rất trẻ: “Thôi, hỏi han làm gì, lên Ka Đơn một chuyến thăm tụi nhỏ đi”.

Ka Đơn hun hút xa. Từ ngã ba Phi Nôm, rẽ về hướng Đơn Dương, luồn lách trong những đường đất lầy lội suốt gần 2 giờ đồng hồ mới đến nơi. Trước cửa nhà treo lủng lẳng tấm bảng “Bún riêu, giò”. Ở đây, một tô bún vẫn được bán với giá 500, 1.000 và sang nhất là 2.000 đồng. Trong nhà, cả một đám, dễ đến có 10 em, từ nhỏ xíu, nhỡ nhỡ cho đến lớn tồ cũng đều dán mắt vào màn hình của hai chiếc máy tính.

Ông Phạm Tường Thanh, chủ tịch UBND xã Ka Đơn cho biết: Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ sự ra đời của một mô hình đẹp. Tất nhiên, còn quá nhiều khó khăn ở phía trước. Xã nghèo, gia đình Phong cũng nghèo, nên đang rất, rất cần sự ủng hộ của xã hội để có thể thực hiện thành công mô hình này để nhân rộng ra. Bản thân tôi không biết nhiều về máy tính, nhưng chắc chắn mô hình còn cần nhiều yếu tố khác mới hoàn chỉnh được. Đó là một ý tưởng rất đáng trân trọng.

Bài tập yêu cầu đánh văn bản câu chuyện về chiếc cửa không bao giờ khóa trong bộ sách Nghệ thuật sống của nhà xuất bản Trẻ. Tou Prong Rô, thằng bé người dân tộc K’ho học lớp 8 trường THCS Ka Đơn bặm môi, chăm chú bấm từng phím một. Ở máy bên cạnh, Tou Prong Tường có vẻ nhỉn hơn được vài dòng nhưng lại đang loay hoay vì quên mất làm sao để gõ được chữ in hoa.

Thật khó tin đang ngồi đối diện với màn hình máy tính là các em chăn bò mà chúng tôi vừa gặp trên đường vào. Tou Prong Rô nói tỉnh queo: “Cha mới ra lùa tụi nó (bò) về cho em đi học. Em phải chạy tới đây cho kịp”. Thằng bé đi chân đất, mảnh áo lủng lỗ chỗ đã… bốc mùi, lem luốc quệt mũi sột sột rồi quay vào, tiếp tục với bài tập thứ hai: một đoạn trích về cách sử dụng chuột trong tạp chí tin học Echip.

Gần 8 giờ tối, cả bọn tiếc rẻ rời máy. Các em vừa đi về, vừa trò chuyện bằng tiếng dân tộc, chen lẫn với những thuật ngữ máy tính file, open, save… nghe thật lạ…

Người tiên phong

Nguyễn Trần Huy Phong

Nguyễn Trần Huy Phong chạy xe Trung Quốc cũ mèm, mặc áo gió thoáng nhìn là biết ngay là đồ si-đa, trông già hơn nhiều so với cái tuổi 23 của mình. Cũng phải thôi, chàng lập trình viên của công ty Vidaltek này đã nếm đủ mùi sương gió cuộc đời rồi còn gì.

Nhà Phong nghèo, như tất cả những người đi kinh tế mới mấy mươi năm trước. Anh chàng chính thức “khởi nghiệp” năm 12 tuổi với việc giao bánh cho các cửa hàng tạp hóa nhỏ trong vùng. Lớn hơn một chút, một chiếc ghế đẩu để sát hiên nhà trở thành… tiệm hớt tóc bình dân của cậu học trò lớp 8. Loay hoay với những việc con con như thế, Phong nuôi dưỡng ước mơ. Giấc mơ không thể nằm trong cái vòng luẩn quẩn dưới chân Ka Đơn như thế được, nó phải nằm ở phố thị. 15 tuổi, Phong gói ghém đồ đạc trong một chiếc bao lát, thẳng tiến Đà Lạt. Ở đó, có máy vi tính.

“Không thể quên những ngày đó được. Cứ đến giờ là ra, ép chặt cái mặt vô cửa kiếng để nhìn cho rõ màn hình máy tính. Chỉ mong người ta cho mình chạm vào cái máy xíu xiu thôi... Nhưng mà…” Anh chàng học lén kiểu đó, cứ nhìn, ngó, lẩm nhẩm thuộc, lẩm nhẩm suy nghĩ để tối về viết ra những gì biết được trên giấy… Ba năm, Phong bắt đầu biết chút đỉnh về tin học, và giấc mơ cứ lớn dần theo những đoạn mã, những chương trình tự chế chép đầy trên giấy học trò…

Tính toán, cân nhắc mãi, Phong từ bỏ giấc mơ đại học. 18 tuổi, Phong xuống Sài Gòn làm người trông nhà với mức lương 500.000 đồng/tháng. Những người bạn học bên Bách Khoa thương tình, cho Phong “sở hữu” chiếc máy trong hai ngày cuối tuần. Chỉ tội cho cái máy. Anh chàng thức trắng, ngồi nghiên cứu cái này, mò mẫm cái kia trong suốt khoảng thời gian từ 6 giờ sáng thứ bảy, đến 6 giờ sáng thứ hai…

Khi người bán bún riêu trở thành cô giáo dạy tin học...

Phong thi đậu vào một công ty máy tính trong công viên Phần mềm Quang Trung. Khi “đủ lông đủ cánh”, anh chàng tự tin cùng vài người bạn nhảy ra mở công ty thiết kế web Mắt Bão.

Cứ thế, công việc bắt đầu có vẻ xuôi chèo mát mái thì chàng lãng tử này lại bỏ tất cả để về quê. "Về tự học. Hơn nữa, có về đây thì mới giúp các em được. Ngày mình thấy mấy đứa nhỏ ở Ka Đơn xúm xít vô nhìn hai thằng em mình ngồi chơi máy tính bằng ánh mắt thèm thuồng, mình thương ghê lắm”- Phong nói

Phong làm việc không bộc phát, mà có kế hoạch rõ ràng. Chương trình bắt đầu từ giữa tháng 10 với thành phần lớp học gồm 6 em.

Học phí cho 6 buổi/tuần là 60.000 đồng/tháng, nếu anh em đi học chung thì chỉ đóng thêm 30.000 đồng nữa. Nhưng tới tháng, học viên không đóng tiền thì cũng chỉ biết nhìn nhau… cười.

Trước mắt, công việc quan trọng là cho các em làm quen với máy tính, tiếp cận những chức năng cơ bản. Sau đó, sẽ là tin học văn phòng, phục vụ những công việc trước mắt của xã. Và rộng hơn, Phong và ba mẹ đang tính toán việc hướng nghiệp cho các em với sự hỗ trợ của các ban ngành chuyên môn.

Phong vẫn cặm cụi ngồi viết chương trình đơn giản hóa các tiện ích máy tính để dễ dàng sử dụng nhất. Anh chàng load về hàng loạt những tập tài liệu dày cộp đủ mọi chủ đề: kiến thức cơ bản, y học, khuyến nông… Một kho dữ liệu đang hình thành và phát triển mỗi ngày trong căn phòng loang lổ và có phần ẩm mốc.

Chú Tân, ba của Phong cần mẫn ngồi sắp xếp lại từng quyển truyện tranh, từng tờ báo. "Mình muốn tạo cho các em một tủ sách nho nhỏ. Cũng được chút đỉnh rồi, nhưng chẳng thấm vào đâu cả, tụi nó đọc nhanh lắm, có những quyển hay quá, đọc đi đọc lại đến phát thuộc. Giá mà có nhiều người giúp sức…". Câu nói bỏ lửng khi một giọt sương đêm rơi xuống từ mái tôn, lạnh ngắt…

Mod (quản lý forum) Hãy_thắp_ánh_sáng của diễn đàn TTVN đi chung với chúng tôi thì thầm: "Ngưỡng mộ anh chàng này quá. Nhưng mà giỏi như vậy thế nào cũng có ngày làm nên việc lớn…". Ừ, Phong giỏi chuyên môn thật, nhưng đó chẳng phải là tất cả, anh chàng có một tấm lòng, tấm lòng với quê hương, nơi mình đã sinh ra và lớn lên…

Đêm Ka Đơn, gió lạnh hòa trong bản giao hưởng đồng quê yên bình. Phong vẫn ngồi làm việc, khe khẽ ngâm nga "Sống trong đời sống, cần có một tấm lòng… để gió cuốn đi…".

Ngày mai, nắng sớm sẽ thổi bùng lên sắc vàng của hoa dã quỳ, ngập lối về Ka Đơn…

TRẦN VŨ NGUYÊN

Xuân Ka Đơn

Cho một cái xuân cũ

Xuân bốn phương, xuân Ka Đơn

Ka Đơn, một xã thuộc huyện Đơn Dương với khoảng cách 20km so với ngã 3 Finom hay 10 Km đi ngang quốc lộ 20 đi Phan Rang. Như mọi nơi khác, khi mà tờ lịch đã bóc sang đến tờ chỉ ngày cận tết non một tuần thì không khí nó cũng khang khác một chút.

Hôm qua 23 tháng chạp, ông táo rủ nhau về trời báo cáo tóm tắt tình hình ở dưới bếp cho Ngọc Hoàng thượng đế. Ka Đơn chiều qua cũng không có gì sôi nổi lắm cho sự kiện này. Có lẽ đa phần dân trong xã từ ngoài bắc vào, nên ngày ông táo về trời cũng không có gì sôi nổi lắm. Trừ một ít gia đình người nam. Một mâm cơm, vài món đơn giản, gà thì dịch, không dám ăn, lại thịt heo, cá đồng. Kết hợp tiễn táo về trời là vài chén rượu tất niên.

24 tết, tức là ngót một tuần nữa là năm con gà - Ất Dậu đến thay chỗ cho năm con khỉ - Giáp Thân. Nhưng không khí tết nhất vẫn chưa có gì nhộn nhịp lắm tại Ka Đơn vốn lặng lẽ quanh năm. Điều dễ nhận thấy nhất trong cái tết năm nay là sự rên rẩm về vật giá leo thang. Tết thì sắp đến, mà cái gì cũng đắt. "Thịt heo lên giá quá, thịt nọng () cách đây không lâu khoảng 12 ngàn, 13 ngàn thì nay 16 ngàn/kg. Thịt ba chỉ đã 26 ngàn trong khi lúc trước 18 ngàn/kg...", chị Bích Vân tâm sự. Đến lá chuối gói bánh chưng cũng lên giá, năm ngoái 1ngàn/kg thì năm nay đã 1ngàn rưỡi/kg. Tết nhất phải có nồi bánh, trước cúng ông bà, sau là biếu họ hàng mà mọi thứ nó leo thang thế này, chắc nồi bánh năm nay sẽ "nhẹ" bớt quá, nhiều người cười buồn tâm sự với tôi.

Một năm chỉ ba ngày tết, lam lũ làm việc cũng chỉ dành ba ngày thiêng liêng trong lúc năm cũ năm mới giao nhau để gần gũi nhau. Ăn bận đẹp đẽ, trẻ con gặp ông bà, nhận bao lì xì. Tất cả những điều đó nó như một thủ tục không thể thiếu được trong một gia đình nào. Nhưng cạnh những sự háo hức vui vẻ đó, là những cái lo âu, mà trẻ con, chúng sẽ không hiểu được cho đến khi chúng có một gia đình cho riêng mình. Kinh tế Ka Đơn chủ yếu dựa vào rau và nông sản. Năm nay tiền phân bón và thuốc trừ sâu lên giá. Đến xăng dầu để bơm nước tưới cũng lên. Nhưng mà hàng rau và nông sản thì bán không được giá. Cụ thể,

Cà chua: 2000/kg. Đậu Hà Lan: 7000/kg so với 19000/kg trước đây. Còn riêng cải muối dưa thì không bán được do quá rẻ. Ông Ja-Nin, một nhà nông người Churu ở Krang-Chớ cho biết.

Nhưng tết vẫn là tết, không thể thiếu củ kiệu, dưa món. Mỗi nhà, ít hay nhiều cũng thái ít dưa chuột, củ cải, cà rốt, su hào đem đi phơi, mùi hăng hắc bay lên làm ít nhiều không khí tết đang về. Vào ngày 26 tết (tức ngày 4/2/2005) tại nhà demdalat2004 sẽ gói bánh chưng tết, các hình ảnh gói bánh chưng sẽ được đăng trực tuyến tại địa chỉ http://www.dalatrose.com/

Tạp bút xuân Ka Đơn

Nồi bánh cho người nghèo

"Năm ngoái mình gói được 600 cái bánh chưng, năm nay có lẽ hơn, khoảng 700 cái", ông Ha Sơn ngừng tay chẻ lạt cho tôi hay. Năm nay ở Ka Đơn, cộng đồng người góp gạo người góp thịt, đã cùng nhau gói khoảng 700 cái bánh chưng cho những người nghèo với tên gọi "hơi ấm", hay "tết cho người nghèo". Sáng nay, từ sáng sớm, các xe chở gạo, thịt, tre, nồi nấu bánh đã tập trung lên nhà thờ Ka Đơn để chuẩn bị gói bánh.

Không khí nóng lên từ từ khi các bà, các mẹ người churu, k'ho cũng lên gian chính căn nhà dạy giáo lý được trưng dụng làm nơi tập trung gói bánh. Một cảnh tượng hoành tráng đang diễn ra, cả một nhà ngập lá chuối xanh, và ngồi xen kẽ là các mẹ dân tộc, vài em học sinh, đàn ông, phụ nữ, cười nói rôm rả, tay thoăn thoắt. Mặc dù tôi biết giờ đã là 26 tết, việc nhà còn bừa bộn lắm.

Để gói một cái bánh chưng, ban đầu là những chiếc lá chuối hoặc lá dong được xếp cẩn thận chéo nhau, gọi là làm lá. Những xấp lá xong thì vuông vức khi bỏ vào khuôn vuông thì vừa khít. Trải một lớp gạo nếp đã ngâm khoảng 2 đến 3h trước. Sau đó là một lớp nhân là đậu xanh đã nấu chín mềm, trộn với tiêu và muối. Một miếng thịt heo vừa nạc vừa mỡ đã ướp muối hạt tiêu vào. Sau đó thêm một lớp gạo nữa và đóng gói. Nói thì nói như thế, nhưng mỗi công đoạn đều làm hết sức tỉ mỉ. Nhất là đoạn đóng gói. Nếu gói lỏng quá, thì sau khi luộc, cái bánh sẽ méo mó, trông hết sức mất thẩm mĩ và nó sẽ bị nhão. Bà Đam, người có thâm niên hơn 40 gói bánh chưng với khả năng gói bánh không cần khuôn mà không thua bất kì cái bánh nào được gói bằng khuôn vui vẻ tiết lộ bí quyết gói bánh của mình "ngâm gạo khoảng 2 tiếng thôi, ngâm lâu quá không ngon. Khi nấu thì phải có bí quyết, coi chừng khê, sống. Hơn nữa, một chút cà cuống trộn vào đậu xanh sẽ tăng hương vị cái bánh".

Tại nhà thờ Ka Đơn, không khí vẫn đang hết sức sôi nổi. Bên trong nhà là tốp gói bánh, bên ngoài các ông đang ngồi chẻ lạt, tốp khác đang chẻ củi bằng những cái rìu có sừng của người k'ho trông thật hoành tráng. Tôi đếm cả thảy có 8 cái bếp đang được đào để đêm nay luộc. Vậy là có 8 nồi bánh chưng sẽ sục sôi đêm nay để có 700 cái bánh chưng cho những người nghèo được ăn tết. Tôi thấy có một cái nồi đang được nấu ở cái lò đầu tiên. Tôi tò mò "Dạ, cái nồi này là nấu thử ạ". Anh Linh, ngừng cái xà-beng đang đào lò, cười "nồi nước sôi để nấu mì gói trưa nay cho mọi người.".

Đêm nay, mọi người sẽ cắt nhau canh nồi bánh chưng, chắc chắn sẽ là những giây phút hết sức ấm cúng và mọi người, làng xóm láng giềng, sẽ có cơ hội bên nhau, chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn suốt năm qua.

Canh bánh chưng
7h tối, bầu trời chỉ có những ánh lấp lánh của vài vì sao lẻ loi. Dưới này, 8 nồi bánh chưng đang sôi sùng sục. Hai đứa trẻ ngồi nắm tay nhau bên nồi bánh chưng trông thật dễ thương. Được một lát thì thêm vài bạn nữa đến, ôm cây đàn ghi-ta, các bản nhạc đạo, nhạc đời, nhạc trẻ được hát đồng ca với tiếng vỗ tay nhịp và nét mặt hân hoan của mọi người. Xen kẽ với các bài hát là các câu chuyện rời rạc của thế hệ trước về một Ka Đơn cũ, nghèo và lạc hậu. Tất cả những điều đó đã tạo nên nét rất riêng với niềm hạnh phúc giữa tình cảm xóm giềng với nhau.

Những chiếc áo “Cũ người mới ta”
Tôi nhận được tin nhắn của một người bạn gửi 6 thùng quần áo cũ gom được từ TP HCM gửi lên Đà Lạt cho tôi đem về Ka Đơn. 29 tết 2 cha con chạy hơn 50km lên Đà Lạt. Nhìn đống thùng quần áo, hai cha con nhìn nhau, chưa biết có thể chở về hết không. Cột các thùng vào nhau, chạy như thồ hàng. Vừa qua đầu đèo Pren, cha tôi bị quẹt xe với chiếc xe chạy trước, thật may, không có thiệt hại nào xảy ra. Lại 50km trôi qua với hai cái bánh xe đã mòn vẹt. Con đường đá làm xiên vẹo chiếc xe, nhưng những mệt mỏi đã tan biến khi tôi quyết định đem hết những thùng này lên góp chung với nhà thờ để làm quà tết cho hơn 250 hộ nghèo sẽ được phát quà vào ngày hôm sau.

Những phần quà “hơi ấm”
30 tết, ngày cuối năm, sáng sớm, những hộ có thông báo nhận quà tết, đã xếp hàng ở ngay nơi gói bánh chưng cách đó hai hôm. Một phần quà gồm một cặp bánh chưng, một kg đường cát, nửa gùi gạo, ít bánh mứt và một hai bộ quần áo, cả cũ cả mới. Không nhiều, nhưng nó đượm hơi ấm tình làng nghĩa xóm với nhau.

Một năm có 365 ngày với chuyện cày cuốc cơm áo gạo tiền đã làm mất đi không ít tình cảm láng giềng. Và rồi như những vòng xoay định trước, một năm nữa lại đi, lại đến và với từng chút hơi ấm truyền nhau, cái tình người, cái tình hàng xóm, lại được thắp lên, như là lời động viên nhau đi tiếp những gian khó đang đứng đợi phía trước. Và nó sẽ không là gì cả, khi mà niềm tin vào cuộc sống, vào tình cảm con người được chia nhau, nhân đôi và truyền đến mọi người.

Bà Đam đang xếp lá

Mọi người đang gói bánh

Thành phẩm

Nồi nước để nấu mì ăn trưa

Hai đứa trẻ đang đánh đu trong khi người lớn đang lo cho nồi bánh

Chẻ lạt

Chẻ củi

Đào bếp luộc bánh

Gói bánh

Em tôi và những con gà

Vừa thấy tôi về nhà, mẹ tôi kéo tôi ra nói nhỏ “thằng út vừa ‘chôm’ của mẹ năm chục ngàn”, “trời đất, có chuyện đó nữa sao”,”ừ, sau khi mẹ phát hiện ra thì thấy trong nhà có con gà đá, hỏi nó thì nó thú nhận là nó lấy, lý do là xin mà mẹ không cho”. Đấy, mọi việc bắt đầu như thế, cho “sự nghiệp” nuôi gà của em trai tôi, một cậu bé đang học lớp 7.

Rồi với lý do là chỉ nuôi một con gà thì sợ nó buồn, thằng út xin thêm tiền mua thêm một con gà mái đá nữa để nó bầu bạn với con gà trống. Với một lý do hết sức tình cảm như thế, tôi ủng hộ ngày. Một bữa, thằng út thông báo rằng nhà ta sắp có một bầy gà đá, tôi, như phản xạ tự nhiên, sờ sờ cái bóp. Thằng út hoan hỉ thông báo rằng, con gà mái đá nó bắt đầu nằm ổ. Rồi bầy gà đá cũng nở đủ một bầy 13 con. Hàng ngày, nhìn thằng út chăm sóc bầy gà mà cũng thấy thích thích, nó gọi tên từng con, tối trước khi đi ngủ cẩn thận điểm danh từng đứa một rồi mới đi ngủ mặc dù thằng út cũng chẳng khác mấy con gà là mấy. Gà thì 6h lên chuồng, còn thằng út thì 6h30 cũng lên giường.

Đùng một cái, dịch cúm gà lan rộng, sau khi nghe tôi thông báo rằng bầy gà của thằng út chỉ có hai lựa chọn: một là thịt hết luôn, hai là đem sâu vào rừng gửi cho các gia đình sống trong đó. Ngần ngừ một chút, thằng út quyết định đem gà đi di tản. Ngay ngày hôm sau, bầy gà được đem đi di tản. Thằng út cầm theo quyển vở và cây viết. Con nào gửi nhà ai, nó đều ghi lại cẩn thận. Suốt quãng đường còn lại khi về nhà, nó không nói câu nào. Khi bước vào nhà, hai hàng nước mắt ngấn nước, nó nói “tội nghiệp mấy con gà con, còn nhỏ xíu mà phải xa mẹ, xa anh em, mỗi đứa một nơi”.

Dịch cúm gà trôi qua, ngày đi đón bầy gà về là ngày thằng út hồi hộp nhất. Cả đêm cứ quay sang bấm đồng hồ. Đến 4h hơn thì lăn ra ngủ, 5h30 tôi vừa quay sang, thì nó đã choàng tỉnh, chạy đi rửa mặt. Dịch cúm gà đến nhà, gà không ăn thì uổng. Kết quả, hai con gà bố mẹ, mười ba con gà con, chỉ còn lại được một con gà mái và một con gà trống con. Thằng út cũng không nói gì, nó lẳng lặng ôm hai con gà đứng một chỗ đợi tôi cảm ơn những nhà đã nuôi hộ. Về nhà, nó nói với tôi rằng lần sau nếu có dịch cúm gà thì nó sẽ ôm gà vào rừng ở, không gửi ai hết.

Sợ thằng út buồn, tôi mua tặng nó thêm một con gà mái nữa. Hai tuần sau, hai con gà mái cùng đẻ. Một con nhảy ổ, một con không. Chưa biết tính sao với số trứng của con còn lại thì có người đến mua, trứng gà ta mua về cho người ốm. Cầm hơn hai chục ngàn, thằng út còn đang lưỡng lự, tôi bèn gợi ý là tôi sẽ cho mượn thêm tiền để mua thêm gà. Thằng út chịu liền. Thế là nó có ba con gà mái. Khi mà cả ba con cùng đẻ, thì một hôm thằng út bảo tôi, nó sẽ không cho gà ấp nữa, vì nếu cả ba con cùng đẻ thì bán trứng mua gà nhanh hơn. Nếu đợi nó ấp mới có gà ăn thì lâu lắm. Tôi mạnh dạn đầu tư thêm bằng cách ứng trước cho thằng út mua thêm hai con gà mái nữa. Khi số vốn của thằng út lên đến năm con gà mái đẻ thì vào mùa bắp. Hàng ngày, người ta phơi bắp trước sân, cuối ngày nhìn thằng út ra quét sân, gom số bắp vãi vào bao để đem về cho gà ăn. Tôi rất ngạc nhiên về tính cần cù chịu khó của thằng út. Tôi hỏi tại sao không đóng chuồng, thằng út bảo là nếu mà đóng chuồng thì phải có đủ cám cho nó ăn, phải có tiền mua cám, còn nếu thả rong, thì hàng ngày đi quét bắp rơi, còn lại nó có thể ăn sâu ăn bọ trong vườn.

Chân dung cậu em:

Hồi bé, nó bị suy dinh dưỡng nhìn tíu xíu hà, thương lắm

Lớn thêm tí nữa, vẫn không to hơn được tí nào

Nhưng bắt đầu có chút cá tính trong nét mặt rồi

Và bây giờ, hạnh phúc bên bầy gà, nó béo lên từ lúc nào không hay

Và thậm chí, bụng nó còn to hơn cả bụng của bố nữa mới ghê chứ

Ở đó, họ đang sống như thế nào

Lâm Đồng vốn là cao nguyên Lâm Viên với khá nhiều người dân tộc K’Ho, Churu sinh sống. Với 16 huyện, 1 thị xã và một thành phố, đời sống của người dân chênh lệch khá rõ giữa các huyện, thị xã và thành phố. Có thể bắt gặp những hộ nông dân với số vốn hàng tỉ đồng với những đầu tư kinh tế tới hàng triệu đô la mỹ nhưng với khoản thu nhập chừng một hai trăm ngàn một năm đối với nhiều gia đình cũng không có gì là lạ. Vài năm trở lại đây, giao thông phát triển, nước sạch và lưới điện quốc gia đã phủ kín gần hết các xã nghèo đã làm thay đổi đáng kể bộ mặt của nông thôn nhưng còn đó, rất nhiều những khó khăn trong cuộc sống.

Họ đã sống như thế nào.

Trước hết họ đã sống bằng nghề gì, xin theo tôi rảo bước chân về huyện Đơn Dương, một huyện nằm phía nam Lâm Đồng. Huyện Đơn Dương có 9 xã, trong đó có 3 xã Ka Đơn, Próh, Tu-tra là 3 xã thuộc dạng khá nghèo của tỉnh. Năm 2000 thì lưới điện quốc gia đã được kéo về 3 xã này. Đường sá cũng được sửa sang làm cho việc lưu thông đem hàng hóa nông sản ra khỏi vùng sản xuất dễ dàng hơn. Nhưng vấn đề lạc hậu về kĩ thuật nông nghiệp khiến cho sản lượng không tăng được, lại thêm hạn hán, thiếu nước tưới càng khiến vấn đề nông nghiệp không phát triển được. Không có thế mạnh công nghiệp, không có bảo hộ nông nghiệp. Nói chung là không khá về kinh tế được.

Nói đến cuộc sống thường nhật, người ta hay nói đến “cơm, áo, gạo và tiền”. Trong đó cơm áo thì phải gọi là “giật gấu vá vai”. Sống bằng mảnh ruộng, mảnh vườn, không có sẵn tiền bạc, quanh năm họ sống bằng tiền, gạo, thực phẩm và cả thuốc men được tạm ứng bởi các đại lý bán tạp hóa và phân bón thuốc trừ sâu. Hàng tháng, hết gạo, họ ra lấy tạm bao gạo, lít nước nắm. Cuối mỗi vụ mùa, các đơn vị tư nhân chuyên cho tạm ứng này sẽ đến thu mua nông sản với giá thấp hơn thị trường và trừ vào khoản nợ trong năm. Có thể nói, không riêng gì Đơn Dương mà ngay các vùng nông thôn khác tình trạng này đang diễn ra hết sức sôi động, thiếu tình người và dẫn người ta vào vòng lẩn quẩn. Ví dụ: nhà bà Bút (xã Ka Đơn), trồng cà chua, tổng số tiền đầu tư cho toàn vụ là 20 triệu bao gồm tiền giống, tiền phân bón thuốc trừ sâu. Với nguồn lao động nhân công từ gia đình, sáng bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, ăn cơm với rau và nước mắm, đến cuối vụ, cà chua rớt giá, thu hoạch xong, bán hết, được 20triệu và 200 ngàn đồng, sau 3 tháng. Cả nhà làm quần quật được 200 ngàn sau 3 tháng thì sao mà sống. Nhưng vẫn phải sống, phải mượn nợ và tiếp tục vòng quay này. Sau vài năm là ăn, diện tích của nhà bà Bút thu hẹp lại còn một nền nhà và vài trăm mét đất xung quanh, vì phần lớn diện tích đã bị cấn nợ.

Rồi những người hay bị thương lái chèn ép, một số đã không còn chịu ứng trước nữa. Họ đã chọn giải pháp khác, đó là lượm phân bò. Một cái gùi sau lưng hay một cái bao trong tay, ở đâu có phân bò, phân trâu họ nhặt hết. Một ngày chăm chỉ, cũng đổi lấy được vài ngàn đồng, đủ đong và kí gạo, con cá khô. Rồi phân bò lên giá, những nhà có bò họ nhốt chuồng, không thả rông. Những người hay nhặt phân bò chuyển sang nhặt rác, phế liệu. Cực hơn, nhưng tự do hơn, đến vụ, họ có thể bán những thứ trồng được với giá tốt hơn. Cứ như thế, có lẽ, cuộc sống của họ sẽ tốt hơn….

Một gia đình có 2 đứa con đi học, đầu năm học: tiền xây dựng, bảo hiểm, quỹ lớp, quỹ đội, đồng phục, tất cả dồn vào tháng 9 với vài trăm ngàn một lúc. Bố mẹ tái xanh mặt mày, chỉ đến khi đứa con mếu máo về thông báo là trường đọc tên mình giữa cột cờ thông báo thiếu tiền thì bà mẹ chạy vội đi vay mượng để đóng học cho con. Nên tỉ lệ trẻ bỏ học đi làm phụ gia đình là rất phổ biến. Tháng 11, tháng 12 mùa cưới đã đến, có nhiều người đến trước giờ ăn cưới chạy mượn vội 20.000 đồng bỏ phong bì đi ăn cưới, và khá lâu không thấy nói gì để trả, rồi cũng thôi. Ở thành phố, các bạn uống một ly cà phê 20.000 đồng, một ly cam vắt hơn 30.000 đồng, nhưng ở nông thôn thì đó là một ngày làm công cực nhọc của một phụ hồ, một thanh niên làm việc chăm chỉ, là quà bánh, là thức ăn cho cả nhà.

Các bạn chắc nghe đến câu gia đình nheo nhóc rồi phải không? Có bao giờ bạn tưởng tượng ra cảnh nheo nhóc là thế nào chưa. Cái vấn đề tưởng chừng chỉ còn là kỉ niệm nhưng vẫn còn đó ở Ka Đơn. Một gia đình hai vợ chồng đi làm trong rẫy, rừng cả ngày để ở nhà 5 đứa con. Đứa lớn chăm đứa nhỏ, cả năm đứa ngồi đầu hè, đứa mũi dãi lòng thòng, đưa tay quẹt quẹt. Rồi đến chương trình chiếu phim trên Ti vi thì cả năm đứa đều qua nhà hàng xóm coi ké. Vậy đó, nghèo, đông con, nghèo, cái vòng lẩn quẩn…

Còn nhiều lắm những ví dụ cho thấy rằng sự chênh lệch cuộc sống giữa nông thôn và thành thị ở Lâm Đồng. Trước khi kết thúc, tôi chợt nhớ ra có một lần về nhà, nghe mẹ nói rằng mẹ không ưa ông hàng xóm tí nào, chỉ vì lý do ông hay sang nhà kêu 1 tô bún giá 2000 đồng (mẹ thở dài: người lớn gì mà ăn có 2000) và hay quên trả tiền. Miếng cơm tôi đang ăn bỗng nghẹn đắng lại, tôi ở thành phố, có những tô phở tôi ăn 20.000, có những bữa tôi trả tiền café cả trăm ngàn cho bạn bè, nhưng chỉ đâu đó khoảng 40 cây số, nơi mà người ta còn nói đến những đồng bạc 2000 với sự quan tâm và nó là một vấn đề trong cuộc sống…

Bình yên Ka Đơn

Mỗi người đều có một nơi để cảm thấy bình yên và thân thương. Có thể đó là núi, là biển, là một thành phố xô bồ, là một ngôi làng. Và với tôi, có một nơi nào đó rất đỗi quen thuộc và tình cảm thì đó chính là Ka Đơn....

Ka Đơn, một buổi sáng không giống các buổi sáng khác. Đứng từ nhà thờ nhìn sang hướng mặt trời mọc, những tia nắng đầu tiên của năm mới đã sang. Khẽ kéo lại cái áo khoác, hít thật sâu một hơi và tự nhủ lòng mình “một năm mới tốt lành nhé”.

Thời gian qua thật nhanh, tôi không nhớ tôi đã đứng ở đây để nhìn mặt trời mọc vào ngày đầu xuân bao lần rồi, nhưng tôi chắc một điều là mỗi lần đứng đây để thấy mặt trời mọc là hai nhóc em lớn hơn một chút, bố mẹ già đi một chút.

Rồi tôi lại tất tả đi, để lại ông mặt trời mọc mỗi sáng ở Ka Đơn.

Trẻ con Ka Đơn - chuẩn bị năm học mới

(7/23/2007)

http://www.dalatrose.com/forum/topic.asp?TOPIC_ID=2488

Trường học

Trường học

Trẻ con

Chăn trâu

Đá bóng

Học nhạc

Bọn trẻ con vẫn vô tư lự, chẳng màng đến năm học mới là gì. Vẫn con trâu, cánh đồng, vẫn quả bóng bên chân. Đôi lúc tôi tự hỏi: thế nào là sướng, thế nào là khổ?

Cà...chua

Mẹ tôi gửi cho tôi một thùng cà chua to bự, tôi đem biếu một lượt, ăn ngán luôn mà vẫn không hết. Tôi rất ngại chuyện mẹ tôi gửi đồ đạc từ Ka Đơn cho tôi, vì lỉnh kỉnh quá. Nhưng mẹ bảo “cà chua có vài trăm đồng một kí, người ta bỏ cả vườn”. Rồi cũng cuối năm, tôi tranh thủ nghỉ phép, về thăm nhà. Đi ngang qua Ka Đô, cái chợ cũ đã được thay bằng cái chợ mới to vật. Ngày còn bé, mỗi lần được đi ké theo người lớn ra chợ Ka Đô là cả một điều gì đó thú vị và sung sướng với tôi. Những món quà lạ mắt, những bóng đèn điện, những người, những xe, như tôi nhớ Ka Đô đã là một thành thị với tôi….Rồi mãi đến năm 2000, Ka Đơn mới có điện, những bóng đèn vàng thay cho những cái đèn dầu tù mù…

Thấm thoát mà đã mười năm từ khi Ka Đơn có điện. Không có sự thay đổi nào lớn kể từ ngày có điện, mãi mới có thêm một cái chợ lèo tèo vài người bán vài người mua. Vài ngôi trường nữa được xây lên. Một năm ruộng lúa một vụ, một vụ còn lại chẳng có giọt nước nào. Mọi người lại trồng rau củ quả…nhưng hầu như năm nào cũng xảy ra tình trạng giá cả xuống, có những lúc chỉ còn vài trăm đồng một kí, nhiều người bỏ cả vườn, vì bán cả vườn cũng không đủ công thu hoạch, chuyên chở.
Và hôm nay tôi lại về, lại chứng kiến một lần nữa, năm nay cuối năm lại đúng đợt cà chua, xà-lách, cải cuốn, đậu leo…. Nhà hàng xóm của tôi, đi mua cà chua từ lúc chưa thu hoạch, đương nhiên giá cao, giờ giá xuống, bán nhà trả nợ, 5 đứa con nheo nhóc, bữa đói bữa no. Mọi người đi vay muợn giống, phân, công, đến khi thua lỗ, lại tiếp tục vay, rồi bán đất, bán nhà rồi cứ như thế…, cái vòng lẩn quẩn đó bao giờ mới hết….

Những quả cà chua được mọi người đem về cho ngỗng, bò, gà, heo ăn....

Vườn xà lách bỏ không

Chợ Ka Đơn

Chợ Ka Đơn nhìn từ phía sau

Chụp từ cầu Ka Đê - không còn nước nữa...

Vườn cà chua bỏ không

Tình làm thuê

Thằng út gà của tôi, vèo cái, năm nay đã 19 tuổi. Nó quyết định chấm dứt sự nghiệp học hành trước khi xong 12, và bỏ luôn trường cao đẳng nghề để về ka đơn chăn gà. Nó chọn con đường về nhà, về có bố có mẹ bên cạnh.

Mẹ đã thôi bán bún, và quyết định chuyển sang bán xôi sáng. 2h sáng, 2 mẹ con dậy chòm bếp, gạo đã ngâm từ tối. Thằng út bật tv, chọn kênh thuần việt, và 2 mẹ con chuẩn bị món xôi sáng vừa nghe phim việt nam. Hầu hết các phim vn đều được 2 mẹ con nghe muốn thuộc luôn.

Thằng út bán xôi duyên, nhưng không nhanh bằng mẹ, có nhiều khi khách đông quá hối nó, nó quay sang phân trần với khách "dạ cô đừng hối, cô càng hối con càng làm chậm".

Một tuần hai mẹ con bán hết 1 bao gạo nếp. Sáng thứ 7 nó chạy xe máy ra tuốt chợ Tùng Nghĩa tha về nào Gạo nào than tổ ong, nào hộp xốp đựng xôi, lỉnh kỉnh một xe. Sáng chạy ra chợ, mua hàng, chất hàng lên xe và về.

Và nó mang biệt danh "Thuận không tốn một xu" chỉ vì ra tới chợ huyện, nhưng chưa bao giờ ghé quán xá hay mua một món gì thêm ngoài những món cần mua. Đi và về, đúng giờ, đúng chuyến, không xài thêm một đồng nào. Mọi người hay chọc nó sau này không biết có bạn gái thì sẽ ra sao.

Có lần đang đi chợ thì nó bị té xe, nhưng không quay về, mà chạy tiếp ra chợ, mua xong rồi mới về. Mẹ và mọi người được một phen hết hồn, tay chân, người trầy trụa tùm lum. Ai cũng la nó. Nhưng nó chỉ cười cười.

Hồi nhỏ, tôi hay dắt nó đi bắt cua, nhà có 3 anh em, thì 3 anh em đều bắt cua rất nghề. Giờ 3 anh em mỗi người một nơi, nó có một mình, nó thỉnh thoảng ra đồng bắt đầy 1 bao cua xong đem cho. Có lần đi bắt cua thế nào mà bị con gì nó đốt, thế là đi bác sĩ hết mấy trăm ngàn, giờ nhắc đến cua là nó vái dài.

Buổi sáng bán xôi đến 7h là xong xuôi cả, thời gian còn thừa, và thằng út bắt đầu đi làm thêm việc nữa.

Đầu tiên Thuận đi bốc vác, ngày đầu tiên vác bao 30kg thì ok, về vui lắm. Hôm sau họ cho lên mức 50kg thì vác không nổi, vác được mấy bao thì mệt quá, chủ bèn kêu: thôi lên cabin xe mà ngồi. Hôm sau thì Thuận nghỉ, không đi làm, nhưng từ bữa đó sáng nào cũng tập tạ để có chuột để còn đi làm bốc vác, nhưng có lẽ rất lâu nữa Thuận mới phải bốc vác lại....

Sau sự nghiệp bốc vác không thành thì nó phụ việc cho nhà cô ruột, em của bố. Việc của nó là kéo dây tưới rau. Sau là chạy chở phân, ống tưới ra vườn. Tính thằng út không nhanh nhẹn, nhưng tính trách nhiệm và chăm chỉ thì tuyệt vời. Thế nhưng, nó không thể chịu đựng nếu như người thuê buông tiếng chửi. Và chấm dứt việc đầu tiên.

Việc thứ hai là đi đúc bi làm cống. Nó làm rất tốt. Nhưng chỗ làm buôn bán ế ẩm. Vậy là lại mất việc.

Việc thứ 3 là đi hái cà chua, cũng được vài tháng, cũng một câu chửi và bỏ việc. Nó nói, đi làm thuê, người ta trả tiền để mình làm việc, sai, đúng, chỉ việc, đều có thể nói đàng hoàng. Ngay sau khi nghỉ, nó đã xin làm chỗ khác. Mẹ tôi cứ nghĩ nó còn trẻ con tự ái vặt, nhưng thật ra nó đã lớn rồi.

Chỗ làm hiện tại, nó có vẻ hài lòng, mọi thứ rõ ràng và công bằng. Vẫn những việc cũ: hái nông sản, bỏ lên xe nhỏ, đẩy ra bãi tập kết, chất lên xe tải. Sáng 7h30, chiều 3h về, làm thêm thì 5h về, trưa ăn tự túc ngoài vườn.

Nhóm làm thuê của nó có 8 người. Cách đây 3 bữa, mấy chị trong nhóm nó đi về quê Ninh Loan ở Đức Trọng, có rủ nó đi nhưng nó không đi. Khi về thì có quà là quá trời hến, thế là làm một bữa cơm hến, cháo hến, canh hến, hến xúc bánh tráng. Nó góp vui bằng bụi mía sau nhà.

Hôm nay giỗ bà ngoại, nó lên dalat, và trước khi đi, đồng nghiệp của nó dặn: đi dalat thì nhớ có quà nhé, hoa hồng héo cũng được. Nó lên tới dalat, bảo: xíu mua kẹo hay quà gì về cho mọi người, dù gì cũng là tình làm thuê ấy mà.

Ba chữ "tình làm thuê" nó làm tôi thấy thương em tôi ghê gớm, có lần nó nói với mẹ tôi: sau này con lấy vợ, sáng 2 vợ chồng bán nồi xôi giống mẹ, bán xong 2 vợ chồng đi làm thuê hết ngày. Tôi nghẹn lòng khi nghe mẹ kể. Thương em, thương lắm cả cách nó suy nghĩ như bây giờ.

"Tình làm thuê" - xét cho cùng, cho dù ngồi văn phòng máy lạnh, hay cùng nhau buôn bán thương trường - hay cùng đi hái cà, hái rau, trưa ngồi ăn cơm chung bên cạnh - chia sẻ cánh hoa héo, cây mía vườn - thì vui hay không, chỉ là cái cách mà mình enjoy nó thôi phải không?

Thuận đang bán xôi